Có thời Ba Tư sở hữu 40% dân số toàn cầu.

Ba nghìn năm trước, đế quốc Ba Tư từng là nỗi kinh hoàng của cả thế giới cổ đại. Dưới bóng Cyrus Đại Đế – vị vua nhân từ mà ngay cả kẻ thù cũng khắc tên lên trụ đá như lời tri ân – một nền văn minh vĩ đại đã tỏa sáng rực rỡ. Persepolis không chỉ là cung điện, mà là biểu tượng của sự huy hoàng: những cột đá cao vút chạm trời, những phù điêu khắc họa muôn dân triều cống, một đế chế trải dài từ sông Nile đến tận chân trời Ấn Độ, nơi La Mã sau này phải run sợ khi nhắc đến cái tên ấy.Rồi thời gian trôi, vinh quang phai nhạt. Năm 1935, Reza Shah Pahlavi ra lệnh thế giới ngừng gọi đất nước bằng cái tên ngoại lai “Persia” – cái tên mang hơi thở của Hy Lạp cổ, của những kẻ từng nhìn Ba Tư qua lăng kính chiến bại. Ông muốn thế giới gọi bằng cái tên nội tại: Iran – “vùng đất của người Aryan”, một nỗ lực khôi phục niềm tự hào dân tộc, cắt đứt sợi dây với quá khứ suy tàn của triều đại trước. Đó là khoảnh khắc hy vọng, là lời tuyên ngôn rằng dân tộc này vẫn còn sống, vẫn muốn đứng thẳng lưng giữa thế giới hiện đại.Nhưng định mệnh lại khắc nghiệt hơn bất kỳ lời tiên tri nào. Năm 1979, cơn bão cách mạng ập đến như lưỡi hái tử thần. Chế độ quân chủ sụp đổ trong máu và lửa. Ayatollah Khomeini trở về, và cùng với ông, IRGC – Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo – ra đời, không phải để bảo vệ biên giới, mà để bảo vệ “cuộc cách mạng” bằng mọi giá. Từ đó, Iran bước vào vòng xoáy không lối thoát: chiến tranh Iran-Iraq kéo dài tám năm địa ngục, cấm vận chồng chất cấm vận, đối đầu dai dẳng với phương Tây, những cuộc biểu tình bị dập tắt trong nước mắt và đạn.Và trên những sa mạc mênh mông của Trung Đông, dưới bầu trời cháy bỏng, những đống xương trắng vẫn lặng lẽ chất chồng. Xương của những người lính trẻ hy sinh vì lý tưởng, xương của dân thường vô tội chết trong bom đạn, xương của những giấc mơ huy hoàng từng được xây dựng từ thời Cyrus… Chúng chất cao hơn cả đầu người, cao hơn cả những cột đá Persepolis ngày nào. Chúng không chỉ là tàn tích của chiến tranh. Chúng là lời nhắc nhở đau đớn nhất: một dân tộc từng khiến cả thế giới cúi đầu, giờ đây đang tự giam mình trong chuỗi bi kịch dài bất tận. Và trong gió cát, dường như vẫn vang vọng tiếng khóc thầm của lịch sử – khóc cho vinh quang đã mất, khóc cho những thế hệ bị cướp đi tương lai, khóc cho một Iran đẹp đẽ, oai hùng, mà mãi mãi không thể trở lại như xưa.

1. Video 33’: 40 sự thật điên rồ.