1. Khám hậu môn trực tràng là một thủ thuật tương đối đơn giản, là động thái cần làm trước tất cả các trường hợp khám bụng.
Đầu tiên giải thích cho bệnh nhân những cái mình chuẩn bị làm trên bệnh nhân, sau đó yêu cầu bệnh nhân cởi đồ ra và nằm lên giường ở tư thế mà hậu môn có thể tiếp cận được (tư thế nằm nghiêng, ngồi xỏm, chường người qua giường, hoặc ngồi lấy 2 chân làm bàn đạp hoặc nằm ở tư thế sản khoa)

2. Quan sát bên ngoài hậu môn
Xem có trỉ hay không? có nức dò hậu môn không? có khối u hay có phát ban hay không?

3. Sau đó sẽ đưa ngón tay trỏ có đeo găng, đã bôi trơn vào trực tràng, quan sát phân dính theo găng. Phân sau đó được đem làm xét nghiệm để tìm máu ẩn trong phân, đây là cách để đánh giá có chảy máu tìm ẩn của trực tràng

4. Ở những bệnh nhân nữ, qua thăm khám này có thể đánh giá được vùng chậu.
Còn ở bệnh nhân n
am, qua thăm khám trực tràng bác sĩ cũng khám luôn tiền liệt tuyến.
bình thường vào khoảng 4cm bề dài và rộng, có dạng như củ hành với phần rộng nhất nằm ngay dưới cổ bọng đái và có 1 rãnh ở giữa.
Khi TLT phì đại, rãnh giữa sẽ bị mất. Ðộ cứng của TLT giống như chóp mũi hay gò cái khi ngón cái hoàn toàn đối diện với ngón út.
Khi TLTkhá mềm như cao su ( rubberuy ) nó có thể là do sung huyết vì thiếu giao hợp hay do nhiễm trùng mạn làm tắt các ống bài tiết.
Khi sờ thấyTLT cứng, rất khó chẩn đoán phân biệt giữa viêm mãn, ung thư hay sạn. Trong viêm mãn thì độ cứng thay đổi dần dần từ cứng nhất ở trung tâm và giảm dần dần tới vùng bình thường ; trường hợp ung thư thì ngược lại, ngay bên cạnh vùng cứng của ung thư là chủ mô bình thường mềm hơn nhiều..

5. Chỉ định
- U trực tràng.
- Bất thường ở TLT (u hay tăng sản TLT lành tính)
- Chẩn đoán viêm ruột thừa hay các trường hợp đau bụng cấp.
- Ước lượng trương lực cơ hậu môn (có ích trong trường hợp đi cầu không kiểm soát, bệnh lý thần kinh, chấn thương tủy sống)
- Phát hiện bất thường hệ sinh dục nữ.
- Uư tiên hơn soi đại tràng và trực tràng.
- Đánh giá trĩ.

6. Biến chứng có thể có:
- Trĩ hay dò hậu môn.
- Sốc dây X