UNG THƯ HẬU MÔN-TRỰC TRÀNG (Colorectal cancer)


1. Một số định nghĩa:
- Ung thư: là một loại bệnh của các tế bào. Bệnh này là sự phát triển không bình thường của các tế bào, có xu hướng tăng sinh nhanh chóng về số lượng một cách không kiểm soát được và trong một số trường hợp, chúng di căn (lan tràn tới các cơ quan ở xa).Ung thư còn được gọi là u ác tính.
- Ung thư hậu môn-trực tràng: bao gồm ung thư trực tràng và ung thư hậu môn, là loại u bướu ác tính và thường thấy của đường tiêu hóa chỉ đứng sau ung thư dạ dày và đứng thứ 5 sau các bệnh ung thư khác.
2.Nhắc lại đặc điểm giải phẫu liên quan đến hậu môn trực tràng:
2.1/ Trực tràng:
Là phần ruột thẳng của đại tràng, tiếp theo đại tràng sigma nối với hậu môn. Trực tràng gồm hai phần:
Phần trên phình to hơn gọi là bóng trực tràng nằm trong tiểu khung, có phúc mạc che phủ phần trực tràng trong phúc mạc.
Phần dưới hẹp gọi là ông hậu môn ra tói lỗ hậu môn, nằm ngoài phúc mạc.
Hậu môn trực tràng liên quan với các tạng trong tiểu khung:
Ở nam giới: thành trước trực tràng liên quan với bàng quang, niệu đạo.
ở nữ giới: hậu môn trực tràng liên quan với tử cung và âm đạo
2.2/ Phúc mạc:
Ở tiểu khung, phúc mạc che phủ mặt trước và hai bên trực tràng rồi quặt lên phủ bàng quang (ở nam giới) hay tử cung (ở nữ giới) và hai bên phủ thành chậu hông. Phúc mạc ở đáy tạo nên các túi cùng:
Ở giữa là túi cùng Douglas Hai bên là túi cùng bên
Các túi cùng này rất có ý nghĩa trong thăm khám hậu môn trực tràng phát hiện những tổn thương ở bên trong phúc mạc.
2.3/ Ống hậu môn:
Ống hậu môn hợp với bóng trực tràng một góc gần 90độ chạy xuống dưới và ra sau, chọc qua đáy chậu để tận hết ở lỗ hậu môn, xung quanh có cơ bao bọc, phía trên là cơ nâng hậu môn, phía dưới là cơ thắt vân ngoài.

2.4/ Cấu tạo bên trong lòng hậu môn trực tràng:
Ống hậu môn niêm mạc đỏ vì có nhiều tĩnh mạch, niêm mạc hậu môn trực tràng xếp những nếp thẳng dẹt, thành cột.cột hậu môn (cột Morgani). Có 6- 8 cột, nếp niêm mạc nối các chân cột với nhau thành nốỉ nhỏ như van tổ chim gọi là van Morgani. Đường nối các chân cột Morgani ở dưới là đường hậu môn da, đường nối các đỉnh cột là đường hậu môn trực tràng.
Phía trên cột Morgani, niêm mạc trực tràng màu hồng, nhẵn có các nếp van hình bán nguyệt.
Cấu tạo đặc biệt của niêm mạc vùng hậu môn trực tràng có nguồn gốc điểm xuất phát các tổn thương thường gặp ở đây.
2.5/ Hệ thống tĩnh mạch dưới niêm mạc hậu môn trực tràng:
Tĩnh mạch trực tràng trên (không có van) đổ về tĩnh mạch cửa.
Tĩnh mạch trực tràng giữa (có van) đổ về tĩnh mạch chủ.
Tĩnh mạch trực tràng dưới (có van) đổ về tĩnh mạch chủ.
Khi các hệ thông tĩnh mạch ứ trệ, đám rối tĩnh mạch bị giãn ra và thành những búi trĩ.
3. Nguyên nhân của bệnh ung thư hậu môn trực tràng:
Do chức năng của tạng phủ mất điều hòa, khí trệ, huyết ứ, đàm ngưng đều dẫn đến hình thành thể u. Y học hiện đại cũng cho rằng bệnh có liên quan chặt chẽ với chế độ ăn uống, yếu tố di truyền, đặc biệt là những biến đổi ác tính của u lành cục bộ và những chứng bệnh viêm nhiễm mạn tính tại chỗ gây ra.
4. Triệu trứng cơ năng:
Triệu chứng lâm sàng thường nghèo nàn, giai đoạn đầu gần như không có triệu chứng, ngoài một số dấu hiệu mà bản thân bệnh nhân và thầy thuốc dễ coi nhẹ, ít chú ý đến như: đi ngoài ra máu nhẹ, ỉa chảy thông qua xen lẫn táo bón, thay đổi thói quen đi đại tiện, cảm giác đầy bụng, tức ở hậu môn, giai đoạn sau có thể xuất hiện 3 triệu chứng chính:
• Giai đoạn đầu trạng thái kích thích tại chỗ: rối loạn đại tiện, số lần đại tiện tăng nhiều, phân ít, nhiều khi có cảm giác mót mà không đi được hoặc táo bón khó đi hoặc xen kẽ với đi lỏng từng đợt.
• Giai đoạn giữa trạng thái loét cục bộ: tình trạng rối loạn đại tiện trầm trọng hơn, kèm theo đau tại chỗ, phân có bám theo dịch nhầy lẫn máu mủ. Toàn thân gầy yếu, thiếu máu.
• Giai đoạn cuối: u ung thư phát triển gây nên trạng thái bán tắc ruột vị trí thấp như: bụng chướng, đau bụng, đi ngoài khó khăn, hình dáng phân biến dạng (nhỏ, dẹt). Toàn thân suy kiệt.
• Di căn: ung thư hậu môn trực tràng có thể xâm lấn vào hệ sinh dục tiết niệu: ở nam giới gây ra tiểu tiện nhiều lần, tiểu đau buốt, bài niệu khó khăn, ở nữ có thể hình thành rò âm đạo trực tràng, hoặc xâm lấn tổ chức thần kinh hông gây đau dữ dội, kéo dài. Di căn đến gan, hạch bẹn.
5. Triệu chứng thực thể:
Thăm hậu môn trực tràng bằng tay và soi trực tràng có giá trị cho chẩn đoán xác định
Trường hợp rõ ràng:
• U cứng ở cách mép hậu môn từ 1 – 8 cm, chảy máu.
• U sần sùi, nham nhở ở một phần hay toàn bộ thành trực tràng, hậu môn làm cho lòng hậu môn trực tràng thu hẹp lại, ngón tay thăm rất khó khăn.
• Ổ loét ở một vách trực tràng, xung quanh có gờ nổi rõ, nham nhở dễ chảy máu, đáy ổ loét cứng.
Trường hợp nghi ngờ:
• Những tổn thương viêm trực tràng chảy máu.
• Một vùng thâm nhiễm cứng ở một thành hậu môn trực tràng khác với vùng xung quanh mềm mại.
• Một ổ loét không có bờ rõ rệt, chảy máu ít.
Chú ý: Những trường hợp nghi ngờ trên đôi khi phản ảnh một thương tổn lành tính nhưng không bao giờ bỏ qua dễ dàng chẩn đoán ung thư nếu chưa được kiểm tra lại bằng soi và sinh thiết theo chuyên khoa.
6. Chẩn đoán phân biệt:
• Trĩ nội: thường có tiền sử chảy máu tươi theo phân hoặc sau phân, trĩ sa, không đau, phân không biến dạng, không có rối loạn thói quen đi ngoài, khám tại chỗ có thể phân biệt được.
• Viêm đại tràng, trực tràng mạn tính có xuất huyết: thường có đau bụng theo khung đại tràng, bụng chướng, thừng xích ma dương tính, có rối loạn tiêu hóa táo lỏng thất thường, phân có thể có nhầy, có máu mủ. Cần thiết phải soi đại tràng.

Tài liệu tham khảo
http://nuskinvina.com/vn/suc-khoe-98...truc-trang.htm
http://thuvien.yhvn.vn
http://www.ungthuvn.org