Y Cần Thơ- Powered by TheKyOnline.vn
Hoành sơn quan

I_Nguyn Hoàng và Đt Phương Nam

Lch s dân tc Vit Nam thường có nhng bước ngot to nên nhng trang s mi. 450 năm trước, câu nói đy n d ca Trng Trình Nguyn Bnh Khiêm (1491-1585) nói vi chúa Nguyn Hoàng (1542-1613) sau khi người anh rut ca ông là Nguyn Uông đã b anh r Trnh Kim giết chết:

Hoành Sơn nht đái, vn đi dung thân

Câu nói như là mt dn dt, liên quan đến c vn mnh dân tc. S tranh giành quyn lc ca h Trnh đã to nên mt biến đng ln đ đưa Nguyn Hoàng vào đt Thun Hóa (1558), đến nơi “ô châu ác đa”, Đoan Quc Công Nguyn Hoàng đã thc s t nguyn đi đày. “ nơi y, Nguyn Hoàng không th tranh chp quyn hành vi mình”, nghĩ như thế nên Trnh Kim đã đng ý đ vua Lê c ông đi ngay. Và cũng nh thế, t thi đim đó, lch s Vit Nam đã m ra mt trang s mi cho s phát trin T quc: đt nước đã được m rng v tn phương Nam!

Được lnh vào Nam năm Mu Ng (1558), bt chp c thi tiết mùa đông giá rét, ông giong bum đi ngay. Hàng ngàn đng hương và nghĩa dũng Tng Sơn – Thanh Hóa theo ông rt đông. Khi đoàn thuyn đi qua Thanh Ngh Tĩnh, nhiu người hưởng ng đem c v con theo ông. Các danh thn cùng đi có Nguyn Ư Dĩ, Tng Phước Tr, Mc Cnh Hung…

Nguyn Hoàng thc s là người có tài đc, ch vi tư cách là người trn th, nhưng ông còn là mt v tướng mưu lược, đng thi cũng là mt v lãnh đo khôn ngoan, li có lòng nhân đc, thu phc hào kit, v v dân chúng và chăm lo phát trin kinh tế trong vùng mình trn nhm, nên dân chúng Thun Hóa rt cm mến ông, h đã gi ông là Chúa Tiên, mc dù đương thi ông ch có chc Đoan Quc Công. Ông đã nhn nhn đ ch thi cơ, không manh đng vi đch th đã giết người thân ca mình, lp chí ln, gây dng cơ nghip lâu dài đ li cho con cháu mai sau. Lch s đã có ln coi ông như mt N Nhĩ Cáp Xích, người sáng lp ra nhà Hu Kim, tin thân ca nhà Thanh trong lch s Trung Quc sng cùng thi vi ông.

Cũng nh tài năng đc bit, năm 1569, khi ra chu vua Lê, ông được giao trn th luôn đt Qung Nam. nh hưởng chính tr ca ông lan rng đến tn Đng Xuân, Tuy Hòa.

Năm Quý T (1593), Nguyn Hoàng đem quân ra Đông Đô yết kiến vua Lê. Vua an i rng: “Ông trn th hai x, dân nh được yên, công y rt ln” (Đi Nam thc lc, tr.33). Ln ra Bc này, ông đã giúp Trnh Tùng đánh dp dư đng h Mc. Trong sut 8 năm, vì lp được nhiu chiến công nên ông li b Trnh Tùng lo ngi, ny ý hãm hi. Nên năm Canh Tý (1600), mt ln na, ông đã giong bum chy thng ra khơi, đ con trai th năm là Hi và cháu là Hc li làm con tin, còn ông mt mình trn vào Thun Hóa tìm đường sng. T đó, ông vượt đèo Hi Vân vào Qung Nam, xây Trn Dinh Cn Húc (Duy Xuyên), c con trai th sáu vào trn nhm. Qung Nam là nơi đt tt, dân đông, sn vt giàu có.

Thế lc ca Nguyn Hoàng phía Nam được xác lp khi Khám lý ph Hoài Nhơn (Bình Đnh) Trn Đc Hòa (thuc mt gia đình có thế lc ln nhiu đi, ông ni, cha, và bn thân vn là b tôi ca nhà Lê) đến yết kiến.

Trong Ph Biên tp lc, Lê Quý Đôn (1726-1784), đã viết v x Thun Qung dưới s cai qun ca ông (trong năm 1572) như sau:

“Đoan Qun Công có uy lược, xét k, nghiêm minh, không ai dám la di. Cai tr hơn 10 năm, chính s khoan hòa, vic gì cũng thường làm ơn cho dân, dùng phép công bng, răn gi bn b, cm đoán k hung d. Quan dân hai x thân yên tín phc, cm nhân mến đc, di đi phong tc, ch không bán hai giá, người không ai trm cướp, ca ngoài không phi đóng, thuyn buôn ngoi quc đu đến mua bán, đi chác phi giá, quân lnh nghiêm trang, ai cũng c gng, trong cõi đu an cư lc nghip. Hàng năm np thuế mà giúp vic quân, vic nước, triu đình cũng được nh…” (Ph Biên tp lc, Nxb Khoa hc, 1964, tr.42).

Năm Giáp Thìn (1604), ông chia đt li các đơn v hành chính thuc x Thun Hóa, đi ph Tiên Bình làm ph Qung Bình (ngày nay là na phía bc tnh Qung Tr và Qung Bình); ly huyn Đin Bàn ph Triu Phong (phn còn li ngày nay là na phía nam tnh Qung Tr và Tha Thiên Huế) đi làm ph Đin Bàn, Qung Nam; đi ph Tư Ngãi làm ph Qung Ngãi; đi ph Thăng Hoa làm ph Thăng Bình, trong ph này, huyn Lê Giang đi làm huyn L Dương, Hy Giang làm huyn Duy Xuyên; ph Hoài Nhơn như cũ.

Thun Qung vn là đt cũ ca Chiêm Thành, vùng đt này chu nhiu nh hưởng ca văn hóa Champa, ông đã ly giáo lý Pht giáo đ thun hóa, thun tính nhân dân dưới quyn ông. Ông cho sa sang và xây dng nhiu ngôi chùa: năm 1602, cho sa chùa Thun Hóa xã Triêm Ân (huyn Phú Vang); dng chùa Long Hưng (phía đông Trn Dinh huyn Duy Xuyên). Năm 1607, dng chùa Bo Châu Trà Kiu. Năm 1609, dng chùa Kính Thiên Qung Bình.

Nhưng công vic có giá tr nht là ông đã cho xây dng chùa Thiên M (1601) ti Thun Hóa. Ngôi chùa lch s đã có mi quan h rt mt thiết vi quá trình phát trin đt Thun Hóa và triu Nguyn ca nước ta.

Sách Đi Nam thc lc chép: “Năm Tân Su 1601, bt đu dng chùa Thiên M. By gi chúa do xem hình th núi sông, thy trên cánh đng bng xã Hà Khê (thuc huyn Hương Trà) gia đng bng ni lên mt gò cao, như hình đu rng quay li, phía trước thì nhìn ra sông ln, phía sau thì có h rng, cnh trí rt đp. Nhân th hi chuyn người đa phương, h đu nói rng gò này rt thiêng. Tc truyn rng, xưa có người đêm thy bà già áo đ qun xanh ngi trên đnh gò nói rng: “s có v chân chúa đến xây chùa đây, đ t khí thiêng, cho bn long mch”; nói xong bà già biến mt. By gi nhân đy mi gi là núi Thiên M. Chúa cho là núi y có linh khí, mi dng chùa gi là chùa Thiên M.

Ngoài vic chăm lo cho đi sng nhân dân trong x, Nguyn Hoàng đã t chc được mt đi quân hùng mnh, đ sc bo v vùng đt mi, nht là đi thy binh, như vào năm K Mùi (1559), khi mi “đnh cư” chưa tròn 1 năm, tàu Tây Ban Nha đã đến gây ri vùng bin nước ta, chúng đã b lc lượng phòng th vùng bin ca ta cnh cáo. Theo tài liu Thy quân Vit Nam ngày xưa ca Lê Tiến Công (đăng trên website Viethoc) ghi li:

“… M sáng ngày 3-9-1559, quân Tây Ban Nha thy c mt rng lưỡi giáo tua ta quanh các núi dc nơi đu thuyn, đng thi có nhiu chiếc thuyn mang cht cháy đi hàng ba nhm thng tàu Tây Ban Nha tiến ti; cùng lúc đó, pháo t các đn lũy trên b phát ha. Cm thy b phc kích và tn công, hm thuyn Tây Ban Nha vi b chy và nh trn gió Tây, quân Tây Ban Nha mi thoát nn…”

Vào năm t Du (1585), thuyn Tây phương li đến quy nhiu, sách Đi Nam thc lc chép: “Năm t Du (1585), by gi có gic nước Tây dương hiu là Hin Quý đi 5 chiếc thuyn ln đến đu Ca Vit đ cướp bóc ven bin. Chúa sai hoàng t th sáu lĩnh hơn 19 chiếc thuyn, tiến thng đến ca bin, Hin Quý s chy. Chúa c mng nói rng: “Con ta thc là anh kit” và thưởng cho rt hu. T đó, gic biến im hơi…”

Năm Tân Hi (1611), quân Chiêm Thành vượt đèo Cù Mông xâm chiếm biên gii, ông sai người đem quân đánh đui và ly đt đt thêm ph Phú Yên, m rng x Qung Nam đến đèo C.

Mt trong nhng lĩnh vc được chúa quan tâm đó là thương mi, ch trong vòng my thp niên, ông đã biến đi Đàng Trong tr nên mt x giàu có và đ mnh đ có th duy trì được nn đc lp ca mình đi vi phía Bc và m rng v phía Nam. Ngoi thương là mt yếu t quyết đnh cho s phn vinh đó. Trước khi Nguyn Hoàng vào trn Thun Hóa, Đàng Trong vic buôn bán phn ln nm trong tay người dân, ph chúa ít khi can thip.

Có th nói rng, vùng Thun Hóa sau khi được Nguyn Hoàng an đnh, đã tr thành vùng đt sng cho hàng ngàn người dân tri dài t Thăng Long đến Thanh Hóa, h là nn nhân ca nhng năm mt mùa đói kém và chiến tranh thm khc gia nhà Lê và nhà Mc. Trong tác phm X Đàng Trong, tác gi Li Tana đã cho biết:

“Vic người Vit Nam di dân xung phía Nam thường vn được gii thích là do áp lc dân s trên mt vùng đt nông nghip có gii hn. Và nhng nguyên nhân trc tiếp đy mt s đông dân đi v phía Nam li là đói kém và chiến tranh…”.

“… Hai thi kỳ thm khóc din ra vào gia thế k XVI (và XVIII) là nguyên nhân chính ca vic gia tăng s người t nn. Thi kỳ th nht xy ra vào na sau thế k XVI. Trong Toàn Thư, các năm 1561, 1570, 1671, 1572, 1586, 1588, 1569, 1592, 1594, 1595, 1596, 1597 và 1608 đu nhn mnh đến s người t nn. Chng hn vào năm 1572, chúng ta thy ghi: “Ngh An năm đó không thu được ht thóc nào… li b dch bnh, chết đến quá na. Nhân dân nhiu người xiêu dt hoc tn đi min Nam hoc dt v đông bc. Vào năm 1594; By gi các huyn Hi Dương nhân dân mt mùa to, đói kém đến ăn tht ln nhau, chết đói đến mt phn ba…”.

Đây có l là thi kỳ thm ha dài nht trong lch s Vit Nam vi mt cuc ni chiến d di kéo dài my thp niên. Vi 14 năm mt mùa trong vòng 48 năm. Trong lch s Vit Nam trước đó không h thy nhc đến mt cách liên tc con s đông đo dân t nn trong mt thi gian ngn như vy. Trong thc tế, ch phiêu tán rt ít dùng trong chính s Vit Nam…”.

“… Ngược li, vùng Thun Hóa được xem là tương đi yên tĩnh. Nhà Mc tuy có tìm cách tn công Thun Hóa vào năm 1571, nhưng h đã b Nguyn Hoàng đánh bi. C Toàn Thư và Tin biên đu nói rng vùng đt này “dân không trm cp, cng ngoài không phi đóng, thuyn buôn nước ngoài đu đến buôn bán”.

Thun Hóa dĩ nhiên tr thành nơi trú n ca dân t nn t phía Bc. Tin biên ghi nhn có hai làn sóng t nn đ v Thun Hóa vào các năm 1559 và 1608. Toàn thư cũng thường nói đến vic người dân trn khi quê vào thi kỳ này đ “hoc đi vào Nam hoc đi v phía đông bc”. C hai vùng này đu là nhng vùng thưa dân.

Mt làn sóng di dân vĩ đi ca người Vit Nam đã din ra vào cui thế k XVI. V phương din lch s, nó có th sánh vi cuc di dân ca người Trung Hoa, tuy vi t l nh hơn, t phía Bc ti đng bng sông Dương T dưới thi Đông Tn (thế k th IV sau CN). Trước thi kỳ này, s người Vit Nam di dân xung phía Nam không nhiu, có v lác đác. Nhưng bây gi đng cơ thúc đy h di dân tr nên mnh hơn và mc đích ca h cũng rõ ràng hơn. Nếu Thun Hóa trước đây xem ra còn là mt vùng đt đy bt trc, bp bênh v mt s lĩnh vc thì vic Nguyn Hoàng thiết lp chính quyn đây được coi như là vic tái khng đnh quyn ca người Vit Nam được đnh cư vùng đt này và vì thế là mt khuyến khích ln đi vi vic di dân…” (Trong X Đàng Trong, Li Tana, tr.37, 38).

Vi s m đu ra đi ca Nguyn Hoàng, và kế tc là các đi chúa con cháu ca ông, đt nước đã tiếp thu mt ngun ca ci mi, đó là c mt vùng đt phía Nam giàu có, là các cuc giao thương cường thnh vi các trung tâm thương mi mi: Hi An; Nông Ni Đi Ph, Gia Đnh, Bến Nghé, Hà Tiên…; là các tri thc mi khi tiếp cn nhiu dân tc phương Nam hay đến t phương Nam. Nh vào lung ca ci mi được tìm thy y, nước ta đã tr nên cường thnh nht sau my trăm năm suy sp. đây, mt ln na, cn khng đnh li vai trò ca Nguyn Hoàng – người đã dn thân khi nghip đ t đó, tìm ra nhng lung ca ci mi cho đt nước.

Tt c cuc đi ca ông đã hy sinh cho s nghip x Đàng Trong, gia đình ca ông đã gp nhiu cnh phân ly, hai người con th 7 và th 8 can ti lon quc chánh, b tước tông tch, con cháu ca h phi đi ra h Nguyn Thun. Đ ly lòng tin ca chúa Trnh, ông đã phi đ người con th 5 và các cháu ni li trên đt Bc, con cháu ca h li phi đi tên thành h Nguyn Hu.

Năm 1613, biết mình không th sng lâu hơn, ông cho triu công t th 6 là Nguyn Phúc Nguyên đang làm trn th Qung Nam ra. Ông bo các cn thn rng: “Ta vi các ông cùng nhau cam kh đã lâu, mun dng nên nghip ln. Nay ta đ gánh nng li cho con ta, các ông nên cùng lòng giúp đ, cho thành công nghip”.

Cm tay hoàng t th 6, ông dn bo rng:

“Làm con phi hiếu, làm tôi phi trung; anh em trước hết phi thân yêu nhau. Con phi gi được li dn đó thì ta không ân hn gì”. Li nói: “Đt Thun Qung phía bc có núi Ngang (Hoành Sơn) và sông Gianh (Linh Giang) him tr, phía nam núi Hi Vân và núi Đá Bia (Thch Bi Sơn) vng bn. Núi sn vàng st, bin có cá mui, tht là đt dng võ ca người anh hùng. Nếu biết dy dân luyn binh chng chi vi Trnh th đ xây dng cơ nghip muôn đi. Ví bng thế lc không đnh được, thì c gi vng đt đai đ ch cơ hi, ch đng b qua li dn ca ta”. (Đi Nam thc lc, Tp 1, Nxb. Thun Hóa, 2007, tr.37).

Mt Qun công, lãnh Tng trn khi phát hin ra cơ hi đã nuôi chí t chc đ m rng lãnh th đến thế là cùng.

Phn cui, xin được trích đăng nhng ý kiến tâm s ca nhng chính khách và nhng nhà văn hóa đương v lch s các chúa Nguyn. GS. Phan Huy Lê đã thut li nhng băn khoăn ca c Th tướng Võ Văn Kit khi ông còn ti thế:

“Nói đến lch s Vit Nam và nht là Nam b, anh (tc Th tướng Võ Văn Kit – TTT ghi chú) rt băn khoăn, thm chí bt bình đi vi cách đánh giá trước đây v các chúa Nguyn và vương triu Nguyn. Anh tâm s, nhiu lúc suy ngm nếu không có công lao m cõi ca các chúa Nguyn thì làm sao chúng ta có được vùng đt Nam b như hin nay, mà không có được quy mô lãnh th, dân s và tim năng các mt ca mt đt nước như thế thì làm sao thng ni nhng đế quc ln mnh ca thi đi, mà hay hơn na là phương thc m cõi ca các chúa Nguyn ch yếu là di dân khn hoang, t chc khai phá vùng đng bng sông Cu Long giàu có nhưng lúc đó còn hoang vu…”.(Theo Phan Huy Lê, Du n Võ Văn Kit, tr.13).

Nhà văn Hoàng Li Giang trong bài viết Bi kch ca người anh hùng đi m cõi, đăng trên tp chí Xưa & Nay s 294 khi nhc đến v anh hùng dân tc này đã viết:

“Tôi nghĩ, chúng tôi tôn kính các vua Hùng đã có công dng nước và dng đn th  TP.HCM là phi đo. Nhưng ai dám chc đây là nhng v vua huyn thoi hay s thc? Trong khi đó, các chúa Nguyn m mang b cõi gp đôi như ngày nay là mt s thc lch s thì chúng ta li… quên mt cách có ý thc…”.

“Hôm nay mi ln nhc đến va lúa ln nht nước đng bng sông Cu Long đã có bao nhiêu người Vit hôm nay nh đến v chúa Nguyn Hoàng? Hôm nay chúng ta hướng tm nhìn chiến lược ra bin Đông! Tht t hào! Nhưng đã có bao người Vit hôm nay nh đến công ơn ca chúa Nguyn Hoàng! Mt na dân s Vit Nam đng trên đt các chúa Nguyn, người đng đu là chúa Nguyn Hoàng, mt vùng đt trù phú, mt vùng đt có khí hu lý tưởng! Mi vic không bao gi t trên tri rơi xung! Cũng không phi đi xin mà có! Tt c t cái tm, t cái tâm, t bao nhiêu công sc ca tin nhân hôm qua đ hôm nay chúng ta có hoa và trái…”

Dng tượng ghi công nhng người anh hùng m cõi là đo nghĩa ca nn văn hóa người Vit…”.

Và cui cùng là nhng “ray rt” ca nhà thơ Nguyn Duy trong bài Rơm r ơi ta tr v đây, trên báo Sài Gòn Tiếp Th s Xuân 2008, ông viết trong dp v thăm đn th các chúa Nguyn xã Hà Long, Hà Trung, Thanh Hóa:

“Nhà Nguyn đã có công lao rt ln đi vi nước Vit Nam, đó là mt s tht hin nhiên, vy mà, không hiu ti sao và t lúc nào, li b bóp méo đến biến dng, b sai lch đi trong cái nhìn chính thng, b h thp mt cách oan c v thang bc giá tr lch s và văn hóa, b rung b nhiu bài v tôn kính, b xóa tên đường ph nhiu vua chúa kit xut? Ti sao?

Ti sao?…

Nhiu ý nghĩ vu vơ, mơ h trong đu tôi c long ngong, mông lung như khói hương. Tôi mường tượng thy nhng vic mi sp ti, như là đúc chuông, phc tượng… Còn phi làm thêm rt nhiu vic na, nếu nhà nước chưa làm được thì xin hãy đ cho dân làm, s đâu vào đó c.

Phc hi nhân tâm là vic quan trng nht. Nhng gì tht nhân tâm thì thành tâm sa li. Có công tâm vi lch s mi thc thi được công bng xã hi.

Tôi c nghĩ lan man như thế… Như thế… Thu phc nhân tâm ư? Thì hãy chn nhng gì tt đp ca cha ông mà tôn vinh. Hòa hp dân tc ư? Thì hãy ly nhân tâm ca cha ông mà truyn bá. Đi x t vi t tiên là phm cht ti thiu ca đo lý y…

Thp nén nhang cúi ly tin nhân, tôi không khi rưng rưng nước mt khi hình dung nhng sai lm trm trng ca hu thế đang được chnh sa dn dn. Có được ngày nay, du đã mun cũng còn may mn lm, còn có dp cho người nay t li vi người xưa.

Rơm r ơi ta tr v đây

Ngôi chùa cũ mái đình xưa hin bóng

C áy vàng bãi tha ma vng

Lòng ngn ngang gò đng t tiên nhà…”.

 

https://doibosonggianh.wordpress.com
Đăng bởi: ycantho - Ngày đăng: 04/07/2018
Ngoại ngữ Thuốc Nhi Sản Ngoại - Thủ thuật - Mổ Bệnh học nội - Phác đồ Đọc giúp bạn Vui để học Basic sciences Đề thi E-LearningDiễn đàn Y Cần ThơQuyên Góp

Số lượt truy cập
22.800.630
65 người đang xem


.